Ιωάννης Ληξουριώτης
Ομότιμος Καθηγητής εργατικού δικαίου

Ένα μεγάλο μέρος του νομοσχεδίου για τα εργασιακά που έμεινε στα χέρια και ολοκληρώθηκε από τον κ. Χατζηδάκη αναφέρεται σε αλλαγές σε θέματα οργάνωσης και λειτουργίας των συνδικαλιστικών οργανώσεων.

Γενικό Μητρώο Συνδικαλιστικών Οργανώσεων Εργαζομένων

Μια πρώτη σημαντική αλλαγή είναι αυτή με την οποία φαίνεται να ενεργοποιείται το ήδη από το 2019 θεσπισμένο Γενικό Μητρώο Συνδικαλιστικών Οργανώσεων Εργαζομένων (ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε.) (με το άρθρο 6 § 4 του Ν. 1876/2019). Έτσι, πιο αναλυτικά από την προηγούμενη αυτή διάταξη, η νέα διάταξη του νομοσχεδίου (άρθρο 82) ορίζει και πάλι ότι όλες οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων, αλλά και των εργοδοτών, λαμβάνουν νομική υπόσταση μόνο εφόσον τηρήσουν και ολοκληρώσουν τη διαδικασία εγγραφής τους στο ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε. Επίσης, η εγγραφή αυτή αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου η συνδικαλιστική οργάνωση να χρηματοδοτηθεί, να κάνει συλλογικές διαπραγματεύσεις και να συνάψει συλλογικές συμβάσεις εργασίας, να κηρύξει νόμιμα απεργία, να ασκήσει νόμιμα κάθε άλλο συνδικαλιστικό δικαίωμα και διευκόλυνση (π.χ. χορήγηση συνδικαλιστικών αδειών) και, τέλος, να τύχουν προστασίας από την απόλυση τα μέλη του Διοικητικού της Συμβουλίου (συνδικαλιστικά στελέχη).

Βιβλία συνδικαλιστικών οργανώσεων

Η μόνη αλλαγή που γίνεται στο ζήτημα των βιβλίων που τηρούν οι συνδικαλιστικές οργανώσεις (Μητρώο μελών, Πρακτικά συνεδριάσεων Γ.Σ., Πρακτικά συνεδριάσεων του Δ.Σ., Βιβλίο Ταμείου, Βιβλίο Περιουσίας και Γραμμάτια είσπραξης) είναι η υποχρέωση να τηρούνται αυτά ψηφιακά (άρθρο 83).

Πόροι συνδικαλιστικών οργανώσεων

Σχετικά με το θέμα αυτό, οι νέες προβλέψεις του νομοσχεδίου (άρθρο 84) τροποποιούνται σε ένα σημαντικό σημείο• στο ότι καταργούνται οι προβλεπόμενες σήμερα εξαιρέσεις της απαγόρευσης ενίσχυσης των συνδικάτων από εργοδότες, κόμματα και άλλες πολιτικές οργανώσεις. Έτσι, στο εξής, θα απαγορεύονται οι παροχές του εργοδότη προς τα σωματεία που δίνονταν με το ισχύον καθεστώς υπό τον μανδύα της δήθεν εξυπηρέτησης κοινωφελών σκοπών.

Γενικές Συνελεύσεις

Επίσης, σχετικά με τη διενέργεια των Γενικών Συνελεύσεων των μελών των συνδικαλιστικών οργανώσεων δεν αλλάζουν τα μέχρι σήμερα ισχύοντα, εκτός από ένα αλλά ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα: ότι καθίσταται υποχρεωτική η συμμετοχή και η ψήφος των μελών της οργάνωσης όχι μόνο με φυσική παρουσία αλλά και εξ αποστάσεως, προς τούτο δε, οφείλει το καταστατικό όλων των οργανώσεων να προβλέπει τρόπους της εξ αποστάσεως ηλεκτρονικής διαδικτυακής συμμετοχής κάθε μέλους που το επιθυμεί, με όρους που εξασφαλίζουν τη διαφάνεια και τη μυστικότητα της ψήφου. Μάλιστα, ο νόμος θα απαγορεύει στο εξής τη λήψη απόφασης κήρυξης απεργίας χωρίς την παροχή πραγματικής δυνατότητας εξ αποστάσεως συμμετοχής στη Γενική Συνέλευση των μελών σε όποιο μέλος το επιθυμεί (άρθρο 85).

Έτσι, το νομοσχέδιο απαιτεί να γίνεται η ψηφοφορία, είτε με φυσική παρουσία είτε ηλεκτρονικά εξ αποστάσεως, με διασφάλισης και στις δύο περιπτώσεις της ταυτοπροσωπίας των ψηφοφόρων μελών της οργάνωσης και της μυστικότητας των ψήφων. Μάλιστα, προβλέπεται ότι οι συνδικαλιστικές οργανώσεις μπορούν να χρησιμοποιούν σχετικό λογισμικό που θα διαθέτει χωρίς αντάλλαγμα το Υπουργείο Εργασίας, χωρίς, ωστόσο, να στερούνται του δικαιώματος να χρησιμοποιήσουν δικό τους λογισμικό, αρκεί να εξασφαλίζεται το αδιάβλητο και η μυστικότητα της ψήφου (άρθρο 86).

Προστασία των συνδικαλιστικών στελεχών από την απόλυση

Οι κύριες παρεμβάσεις του νομοσχεδίου στο ζήτημα της προστασίας των συνδικαλιστικών από την απόλυση (άρθρο 87) συνοψίζονται στα εξής σημεία:

α) Στον περιορισμό του αριθμού των συνδικαλιστικών στελεχών που προστατεύονται. Έτσι, στο εξής η προστασία θα παρέχεται στην ακόλουθη έκταση:
• εάν η οργάνωση έχει ως διακόσια μέλη (200) μέλη, θα προστατεύονται πέντε (5) μέλη της διοίκησης (αντί 7 που ισχύει σήμερα)
• εάν η οργάνωση έχει ως χίλια (1.000) μέλη, θα προστατεύονται επτά (7) μέλη της διοίκησης (αντί 9 που ισχύει σήμερα)
• εάν η οργάνωση έχει περισσότερα από χίλια (1.000) μέλη, θα προστατεύονται πέντε (5) μέλη της διοίκησης (αντί 11 που ισχύει σήμερα)

β) Στην κατάργηση της ισχύουσας από το 1982 έως σήμερα δύσχρηστης και μακρόχρονης διαδικασίας που απαιτεί πριν από την απόλυση να προηγείται έλεγχος του λόγου απόλυσης του συνδικαλιστή από ειδική Επιτροπή.

γ) Στην κατάργηση των ειδικών και συγκεκριμένων σπουδαίων λόγων για τους οποίους επιτρέπεται μέχρι σήμερα η απόλυση των συνδικαλιστών.

δ) Στην εφαρμογή στο εξής των διατάξεων περί απόλυσης των εγκύων γυναικών (άρθρο 15 § 1 του Ν. 1483/1984) και στην περίπτωση της απόλυσης των συνδικαλιστικών στελεχών. Σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές επιτρέπεται η καταγγελία της σύμβασης εργασίας μόνο όταν υπάρχει κάποιος «σπουδαίος λόγος», χωρίς να αναφέρονται συγκεκριμένες περιπτώσεις σπουδαίων λόγων.

ε) Τέλος, στην επέκταση της σχετικής προστασίας του συνδικαλιστικού στελέχους και μετά την για οποιοδήποτε λόγο απώλεια της συνδικαλιστικής ιδιότητας στους 18 μήνες, αντί του ενός έτους που είναι μέχρι σήμερα. Ωστόσο, από τη διατύπωση της νέας πρόβλεψης του νομοσχεδίου δεν προκύπτει ότι ο λόγος της απόλυσης πρέπει να αναφέρεται στο έγγραφο της καταγγελίας (δεδομένου ότι δεν γίνεται αναφορά και στο άρθρο 10 § 2 του Π.Δ. 176/1997 που επιβάλει αυτήν την υποχρέωση).

Συνδικαλιστικά δικαιώματα και διευκολύνσεις

Διατήρηση ιστότοπου

Στο ζήτημα των ειδικότερων δικαιωμάτων και διευκολύνσεων προς τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, ο βασικός νεοτερισμό των σχετικών διατάξεων του νομοσχεδίου (άρθρο 88 § 2) είναι το χαρακτηριζόμενο από τις διατάξεις αυτό «δικαίωμα» κάθε σωματείου της επιχείρησης να διατηρεί ιστότοπο στο διαδίκτυο ή στο εσωτερικό ηλεκτρονικό δίκτυο της εργοδοτικής επιχείρησης. Ο ιστότοπος αυτός: α) δημιουργείται με έξοδα του εργοδότη που καλύπτουν το σχεδιασμό, τη λειτουργία και τη συντήρησή του, β) το περιεχόμενό του ιστότοπου αποφασίζεται και διαμορφώνεται αποκλειστικά από το σωματείο, γ) στον ιστότοπο έχουν  πρόσβαση όλοι οι εργαζόμενοι της επιχείρησης (και όχι μόνο τα μέλη του σωματείου), δ) η πρόσβαση αυτή μπορεί να γίνει τόσο μέσα από τους επαγγελματικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές (της εταιρείας), όσο και μέσα από τους προσωπικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές των εργαζομένων.

Ωστόσο, ο εργοδότης έχει επιλογή να μην υποστηρίξει το ανωτέρω «δικαίωμα», οπότε, σε μια τέτοια περίπτωση, τα σωματεία της επιχείρησης δικαιούνται να διατηρούν πίνακες ανακοινώσεων για τους σκοπούς τους σε σημεία των χώρων εργασίας που συμφωνούν από κοινού ο κάθε εργοδότης και η διοίκησης του σωματείου, όπως άλλωστε ισχύει μέχρι σήμερα.

Δικαίωμα τακτικής διαβούλευσης με τον εργοδότη

Το δικαίωμα των εκπροσώπων κάθε συνδικαλιστικής οργάνωσης να συναντάται μετά από αίτησή της με τον εργοδότη κάθε μήνα και να συζητά με αυτόν τα διάφορα θέματα που απασχολούν τους εργαζόμενους υφίσταται και σήμερα.

Ωστόσο, με τις νέες παρεμβάσεις του νομοσχεδίου για το θέμα αυτό (άρθρο 88 § 4) διαμορφώνονται συγκεκριμένα όρια εντός των οποίων πρέπει να ασκείται το δικαίωμα αυτό, αν και, κατά τη γνώμη μου, τα όρια αυτά ήδη προκύπτουν από τη γενικότερη νομοθεσία.

Έτσι, ρητώς πλέον, προβλέπεται ότι:

α) Ο εργοδότης δεν έχει υποχρέωση κατά τις συναντήσεις με τους εκπροσώπους των συνδικαλιστικών οργανώσεων να πληροφορεί αυτούς για θέματα που χαρακτηρίζονται απόρρητα από την ισχύουσα νομοθεσία, όπως, ενδεικτικά, το τραπεζικό, το δικηγορικό απόρρητο, θέματα εθνικής σημασίας και ευρεσιτεχνίες.

β) Πέραν αυτού, οι εκπρόσωποι των εργαζομένων έχουν υποχρέωση να μην ανακοινώνουν σε τρίτους, χωρίς τη συγκατάθεση του εργοδότη, πληροφορίες που αναφέρονται στα ανωτέρω θέματα ή οτιδήποτε έχει ιδιάζουσα σημασία για την επιχείρηση και των οποίων η διαρροή θα είχε επιβλαβείς συνέπειες για την ανταγωνιστικότητα της επιχείρησης.

γ) Τέλος, με τις νέες προβλέψεις επιβάλλεται να ισχύσουν και για τη τακτική διαβούλευση μεταξύ συνδικαλιστικών εκπροσώπων και εργοδότη ό,τι προβλέπεται για τις συναντήσεις του εργοδότη με τα συμβούλια εργαζομένων (άρθρο 13 §§ 4, 5 και 6 Ν. 1767/1988). Δηλαδή, θα πρέπει οι εκπρόσωποι των συνδικαλιστικών οργανώσεων και ο εργοδότης να αποφασίζουν από κοινού κάθε φορά τα θέματα (το αντικείμενο) των μηνιαίων κοινών συσκέψεων καθώς και τα στοιχεία της πληροφόρησης που μπορούν να ανακοινωθούν σε τρίτους.

Δικαίωμα διανομής ανακοινώσεων στο χώρο εργασίας εκτός χρόνου εργασίας

Το δικαίωμα διανομής ανακοινώσεων από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις στο χώρο εργασίας εκτός χρόνου απασχόλησης, δηλαδή κατά το χρόνο που ο εργαζόμενος δεν οφείλει να προσφέρει τις υπηρεσίες του στον εργοδότη (άρθρο 6 § 1 Ν. 1264/1982), ισχύει ήδη από το 1982 και απονέμεται σε οποιαδήποτε συνδικαλιστική οργάνωση κάθε βαθμού, δηλαδή όχι μόνο στις επιχειρησιακές οργανώσεις, αλλά και στις ευρύτερες κλαδικές ή ομοιοεπαγγελματικές οργανώσεις, στα εργατικά κέντρα, στις ομοσπονδίες, καθώς και στην ΓΣΕΕ.

Με την νέα παρέμβαση του νομοσχεδίου (άρθρο 88 § 6) η απονομή του δικαιώματος αυτού σε κάθε συνδικαλιστική οργάνωση δεν αλλάζει, ωστόσο γίνονται οι εξής πρόσθετες προβλέψεις:

α) Προσδιορίζεται ρητώς ότι εφόσον η διανομή αυτή γίνεται σε χώρους εργασίας δεν μπορεί μονομερώς και αυθαίρετα η συνδικαλιστική οργάνωση να διανείμει τις ανακοινώσεις οπουδήποτε, αλλά θα πρέπει τα σημεία διανομής να συμφωνούνται μεταξύ της οργάνωσης και τον εργοδότη.

β) Από την άλλη μεριά, διευρύνεται η άσκηση του δικαιώματος αυτού πέραν των χώρων εργασίας και στους κοινόχρηστους χώρους ή σε χώρους εστίασης ή σε υπαίθριους χώρους της επιχείρησης, στις περιπτώσεις δε αυτές δεν προβλέπεται κοινή συμφωνία μεταξύ συνδικαλιστικής οργάνωσης και εργοδότη για τον καθορισμό των συγκεκριμένων σημείων που θα πραγματοποιείται η διανομή, πράγμα που σημαίνει ότι οι συνδικαλιστικές οργανώσεις μπορούν να επιλέγουν αυθαίρετα τα σημεία διανομής ερήμην του εργοδότη.

Παρουσία τρίτων στους ελέγχους των αρμοδίων οργάνων στην επιχείρηση

Το δικαίωμα των εκπροσώπων των εργαζομένων να παρευρίσκονται κατά τις επιθεωρήσεις και ελέγχους που ενεργούν τα αρμόδια όργανα του Υπουργείου Εργασίας στο χώρο της επιχείρησης υφίσταται και σήμερα με τις ισχύουσες από το 1982 διατάξεις.

Ωστόσο, με τις νέες διατάξεις του νομοσχεδίου (άρθρο 88 § 7) απαγορεύεται στο εξής να παρευρίσκονται κατά τις επιθεωρήσεις αυτές τρίτα πρόσωπα εκτός από: α) τους εργαζόμενους που κατά το χρόνο της επιθεώρησης βρίσκονται στην επιχείρηση, β) τους εκπροσώπους του εργοδότη και γ) δύο (2) εκπροσώπους του πλέον αντιπροσωπευτικού επιχειρησιακού σωματείου και, εάν δεν υπάρχει επιχειρησιακό σωματείο, ένας (1) εκπρόσωπος του εργατικού κέντρου της περιοχής.

Αυτό αποτελεί μια σημαντική αλλαγή, δεδομένου ότι στο εξής: α) Κατά τον έλεγχο μπορούν να παρευρίσκονται μόνο εκπρόσωποι του πλέον αντιπροσωπευτικού επιχειρησιακού σωματείου και όχι εκπρόσωποι άλλων τυχόν υπαρχόντων (λιγότερο αντιπροσωπευτικών) συνδικαλιστικών οργανώσεων στην επιχείρηση, β) οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι περιορίζονται μόνο σε δύο (2) πρόσωπα, προφανώς κατ’ επιλογή του σωματείου, γ) εάν δεν υπάρχει επιχειρησιακό σωματείο στον έλεγχο μπορεί να παραβρεθεί μόνο ένας (1) εκπρόσωπος του εργατικού κέντρου της περιοχής, δ) δεν επιτρέπεται να παρευρίσκονται στον έλεγχο είτε εκπρόσωποι άλλων εκτός της επιχείρησης συνδικαλιστικών οργανώσεων (π.χ. πρωτοβάθμιων κλαδικών ή ομοιοεπαγγελματικών, κλαδικών ή ομοιοεπαγγελματικών ομοσπονδιών) είτε άλλα τρίτα πρόσωπα, όπως πολιτικοί και κομματικοί εκπρόσωποι.

Συνδικαλιστικές άδειες

Σχετικά με τις συνδικαλιστικές άδειες, η βασική και ουσιαστική παρέμβαση που γίνεται με τις νέες διατάξεις του νομοσχεδίου (άρθρο 89) αφορά στη διαδικασία της ενημέρωσης του εργοδότη που οφείλει να τηρεί κάθε συνδικαλιστικό στέλεχος που ασκεί το δικαίωμά του για λήψη συνδικαλιστικής άδειας. Πρόκειται, όπως διευκρινίζεται στη σχετική πρόβλεψη, για απλή ανακοίνωση προς τον εργοδότη χωρίς να απαιτείται και έγκριση εκ μέρους αυτού της συνδικαλιστικής άδειας.

Πρόκειται για ένα σημαντικό κενό των μέχρι σήμερα ισχυόντων προβλέψεων, η συμπλήρωση του οποίου ήταν αναγκαία, μολονότι, κατά τη γνώμη μου, η σχετική πρόβλεψη δεν έχει γίνει με τον καλύτερο τρόπο και φοβάμαι ότι θα αποδειχθεί ανεφάρμοστη.

Συγκεκριμένα, οι νέες διατάξεις ορίζουν ότι για την εύρυθμη λειτουργία της επιχείρησης, το συνδικαλιστικό στέλεχος οφείλει να ενημερώνει τον εργοδότη εγγράφως με οποιοδήποτε τρόπο, ακόμη και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, το αργότερο εντός της ημερολογιακής εβδομάδας που προηγείται της έναρξης της συνδικαλιστικής άδειας. Είναι προφανές ότι η πρόβλεψη αυτή είναι ιδιαίτερα προβληματική, δεδομένου ότι δεν καθορίζει μια ενιαία για όλες τις περιπτώσεις προθεσμία (π.χ. πριν 3 εργάσιμες ημέρες από την έναρξη της άδειας) αλλά αναφέρεται γενικώς σε ένα τυχαία κυμαινόμενο χρονικό εύρος που εξαρτάται από την ημέρα της εβδομάδας που ξεκινά η άδεια του συνδικαλιστικού στελέχους. Με δεδομένο ότι η ημερολογιακή εβδομάδα λήγει το βράδυ της Κυριακής, αγόμαστε έτσι στο παράδοξο αποτέλεσμα στην μεν περίπτωση που η έναρξη της συνδικαλιστικής άδειας πέφτει Δευτέρα, το συνδικαλιστικό στέλεχος να μπορεί να ενημερώνει τον εργοδότη μέχρι και την προηγουμένη (Κυριακή) το βράδυ, δηλαδή λίγες ώρες πριν την έναρξη της άδειας, ενώ, όταν η άδεια του συνδικαλιστικού στελέχους, τυχαίνει να αρχίζει την Παρασκευή της επόμενης εβδομάδας, οφείλει αυτός να ενημερώνει τον εργοδότη μέχρι το βράδυ της Κυριακής της προηγούμενης εβδομάδας, δηλαδή πέντε (5) ημέρες πριν (!).

Πέραν του παραπάνω σοβαρού ατοπήματος, η εν λόγω πρόβλεψη καθίσταται ακόμα πιο ανεπαρκής και απρόσφορη να καλύψει το σκοπό για τον οποίο εισάγεται, δεδομένου ότι με άλλη διάταξη μειώνεται δραματικά η παραπάνω προθεσμία ενημέρωσης στις σαράντα οκτώ (48) ώρες, όταν συντρέχουν «επείγουσες περιπτώσεις», χωρίς, όμως, να ορίζεται η έννοια των «επειγουσών περιπτώσεων». Μάλιστα, ακόμη χειρότερα, με άλλη διάταξη του νομοσχεδίου η υποχρέωση «πρότερης ενημέρωσης» παύει ουσιαστικά να υπάρχει όταν συντρέχουν «εντελώς εξαιρετικές περιπτώσεις», οπότε αρκεί η γνωστοποίηση να γίνεται κατά το χρόνο έναρξης της άδειας (!), χωρίς, επίσης, ούτε στην περίπτωση αυτή να ορίζεται ποιες είναι οι συνθήκες με βάση τις οποίες θα συντρέξουν «εντελώς εξαιρετικές περιπτώσεις».

Τέλος, στο νομοσχέδιο διευκρινίζεται ότι το περιεχόμενο της πρότερης ενημέρωσης του εργοδότη περιορίζεται αποκλειστικά και μόνο στην ανακοίνωση του χρόνου έναρξης και λήξης της συνδικαλιστικής άδειας και απαγορεύεται στο έγγραφο της ενημέρωσης να περιλαμβάνεται ο συγκεκριμένος λόγος για τον οποίο το συνδικαλιστικό στέλεχος θα πάρει την άδεια (sic).

Πηγή